Frenotomia – podcięcie wędzidełka języka – co trzeba wiedzieć?

Wędzidełko języka to niewielki fałd błony śluzowej, który łączy jego spodnią część z dnem jamy ustnej. Zdarza się, że jego nieprawidłowa budowa ogranicza ruchy języka i wywołuje szereg dolegliwości, a w tym trudności z karmieniem u niemowląt i wady wymowy u starszych dzieci. Frenotomia, czyli podcięcie wędzidełka języka, to prosty zabieg, który pozwala przywrócić prawidłową ruchomość tego fałdu błony śluzowej. Czy jest bezpieczny? Kiedy należy go wykonać? Jakie są wskazania i przeciwwskazania do jego przeprowadzenia? Dowiedz się z artykułu.

Frenotomia – na czym polega ten zabieg?

Frenotomia to zabieg chirurgiczny polegający na podcięciu skróconego wędzidełka podjęzykowego. Jego rolą jest stabilizacja języka, jednak gdy jest ono zbyt krótkie, grube lub mało elastyczne, ogranicza ruchomość języka, co prowadzi do szeregu problemów funkcjonalnych.

Frenotomia polega na delikatnym nacięciu tej tkanki. Natychmiast „uwalnia” język i przywraca mu pełen, fizjologiczny zakres ruchów. Jest to procedura małoinwazyjna, szybka i bezpieczna. Celem frenotomii jest eliminacja bariery mechanicznej, która uniemożliwia językowi prawidłowe funkcjonowanie, niezbędne do ssania, połykania, żucia i mówienia.

Jak przebiega zabieg frenotomii?

Cała procedura trwa zaledwie kilka minut i jest dostosowana do wieku oraz potrzeb pacjenta. Pierwszym krokiem jest zawsze dokładna ocena budowy i funkcji języka przez specjalistę – stomatologa, laryngologa czy chirurga. Lekarz ocenia długość wędzidełka oraz stopień ograniczenia ruchomości języka.

U noworodków i najmłodszych niemowląt zabieg często nie wymaga znieczulenia. U starszych dzieci i dorosłych stosuje się znieczulenie miejscowe. Następnie lekarz, używając odpowiednich narzędzi lub lasera, wykonuje nacięcie wędzidełka.

Bezpośrednio po zabiegu krwawienie jest minimalne lub nie występuje wcale. Do rany pozabiegowej przykłada się gazik nasączony roztworem soli fizjologicznej. U niemowląt zaleca się przystawienie dziecka do piersi od razu po procedurze – po ustąpieniu krwawienia. Po tygodniu od przeprowadzenia zabiegu zalecana jest wizyta kontrolna – w celu oceny gojenia się rany pozabiegowej.

Kto przeprowadza zabieg podcięcia wędzidełka językowego?

Zabieg podcięcia wędzidełka językowego może przeprowadzić laryngolog, chirurg, chirurg szczękowy, stomatolog, a także neonatolog oraz pediatra. Musi być to lekarz po odpowiednim przeszkoleniu. Stanowi to gwarancję bezpiecznie przeprowadzanego zabiegu.

Wskazania do podcięcia wędzidełka języka

Decyzję o przeprowadzeniu frenotomii podejmuje się tylko wtedy, gdy ograniczenie ruchomości języka powoduje konkretne problemy funkcjonalne i powoduje dyskomfort u pacjenta.

Czym jest ankyloglosja?

Ankyloglosja to taki stan wędzidełka języka, który utrudnia prawidłową motorykę (poruszanie się w obrębie jamy ustnej) tego narządu.

Jej objawy są bardzo zróżnicowane i zależą od wieku pacjenta. U noworodków dominują problemy z karmieniem – trudności z chwytaniem sutka, częste odrywanie się od piersi czy przedłużające się karmienia¹. U starszych dzieci na pierwszy plan wysuwają się wady wymowy i problemy z artykulacją – tzw. seplenienie. Dotyczą one wymowy głosek, które wymagają uniesienia czubka języka do podniebienia. W takiej sytuacji dziecko może mieć problem z wymową głosek „r”, „l”, „sz”, „z”, „t” czy „d”. Wskazaniem do frenotomii bywają też ślinotok oraz kłopoty z połykaniem śliny – o ile wynikają z nieprawidłowej budowy wędzidełka języka.

Pamiętaj, że decyzję o zabiegu zawsze podejmuje lekarz – po dokładnym zbadaniu pacjenta.

Frenotomia – podcięcie wędzidełka języka u dzieci i dorosłych

Frenotomia może być wykonywana w każdym wieku. U dorosłych jest wykonywana rzadziej, ale też bywa konieczna. Przeprowadza się ją, jeżeli pacjent zgłasza problemy np. z mową i z jedzeniem.

Kiedy najwcześniej można przeprowadzić zabieg podcięcia wędzidełka języka?

Zabieg podcięcia wędzidełka języka można, a w uzasadnionych przypadkach nawet należy, przeprowadzić jak najwcześniej. Jeśli problemy z karmieniem piersią zostaną zdiagnozowane tuż po narodzinach, frenotomię można wykonać już w pierwszych dobach życia noworodka. Taka wczesna interwencja jest niezwykle korzystna. Z badań wynika, że pozwala ona usprawnić proces laktacji, a także wyeliminować trudności z karmieniem niemal tak samo szybko jak w przypadku noworodków bez wady wędzidełka².

Skutki niepodcięcia wędzidełka języka – przy istniejących wskazaniach do frenotomii

Zaniechanie frenotomii, mimo tego, że istnieją ku niej wskazania, może mieć poważne konsekwencje–rzutujące na dorosłe życie.

Skutki niepodcięcia wędzidełka języka u niemowlaków i noworodków

U niemowląt dotyczą one przede wszystkim karmienia. Dziecko, które nie potrafi prawidłowo chwycić sutka i efektywnie ssać, często nie przybiera odpowiednio na wadze. Nieefektywne karmienie prowadzi również do zmniejszenia produkcji mleka u matki, co może skutkować przedwczesnym zakończeniem karmienia piersią.

Skutki niepodcięcia wędzidełka języka u starszych dzieci

W wieku przedszkolnym i szkolnym zbyt krótkie wędzidełko powoduje problemy z mową. Ograniczona ruchomość języka uniemożliwia prawidłową artykulację wielu głosek. Dziecko może mieć trudności z wymową, co wpływa na jego komunikację z rówieśnikami i może prowadzić do problemów emocjonalnych i społecznych. Wady wymowy mogą również utrudniać naukę czytania i pisania, ponieważ świadomość fonologiczna jest związana z umiejętnością prawidłowej artykulacji dźwięków.

Długofalowe i ortodontyczne niepodcięcia wędzidełka języka

Nieleczona ankyloglosja może również powodować problemy ortodontyczne. Język odgrywa istotną rolę w kształtowaniu się łuków zębowych i prawidłowego zgryzu. Zbyt krótkie wędzidełko może prowadzić do powstania gotyckiego podniebienia i wysunięcia żuchwy, czyli wad zgryzu III klasy.

Ponadto ankyloglosja inicjuje mechanizmy komepcjasycjne w jamie ustnej. Oznacza to np., że podczas mówienia kosztem ograniczonych ruchów języka angażowane są inne okoliczne struktury anatomiczne. Objawia się to współruchami, tikami, asymetrycznymi ruchami ust, mniejszym otwieraniem ust podczas mówienia oraz dostosowaniem mimiki twarzy (grymasami)³.

Frenotomia – przeciwwskazania

Niestety wykonanie frenotomii nie zawsze jest możliwe. Czasami przed podcięciem wędzidełka języka pacjent musi wyleczyć inne choroby oraz skonsultować się ze specjalistami. Przeciwwskazaniem do przeprowadzenia zabiegu frenotomii są:

• zaburzenia krzepnięcia krwi – pacjenci z hemofilią, chorobą von Willebranda czy innymi koagulopatiami mają zwiększone ryzyko krwawienia po zabiegu. W takich przypadkach frenotomia może być przeprowadzona tylko po dokładnej konsultacji z hematologiem i po odpowiednim przygotowaniu pacjenta;
• choroby nerwowo-mięśniowe, sekwencja Pierre’a Robina i inne zespoły dymorficzne stwarzające ryzyko glossoptozy,
• zły ogólny stan zdrowia pacjenta,
• infekcje górnych dróg oddechowych,
• uczulenie na środki znieczulające podawane podczas zabiegu,
• przyjmowanie leków rozrzedzających krew.

Frenotomia – podsumowanie

Problem skróconego wędzidełka, zwanego fachowo ankyloglosją, jest wadą wrodzoną, która ogranicza ruchomość języka i prowadzi do szeregu komplikacji na różnych etapach życia.

U noworodków i niemowląt objawia się głównie problemami z karmieniem piersią, natomiast u starszych dzieci może być przyczyną wad wymowy, trudności z jedzeniem oraz powstawania wad zgryzu. Dorośli z niezdiagnozowaną ankyloglosją często borykają się z utrwalonymi problemami artykulacyjnymi.

Remedium na te problemy jest frenotomia. Zabieg ten jest szybki i małoinwazyjny. Wczesna frenotomia, nawet w pierwszych dobach życia, jest skutecznym sposobem na uniknięcie długofalowych konsekwencji ankyloglosji. Zlekceważenie problemu może prowadzić do utrwalenia nieprawidłowych wzorców wymowy, które w przyszłości będą wymagały bardziej złożonej terapii. Jeśli podejrzewasz, że problem skróconego wędzidełka może dotyczyć Ciebie lub Twojego dziecka, potrzebujesz konsultacji ze specjalistą, który postawi diagnozę i zaproponuje najlepsze rozwiązanie terapeutyczne.

Źródła:

• Patrycja Łanowy, Magda Bichalska-Lach, Aleksandra Babicz, Karolina Kowalska, Agnieszka Pękala, Hanna Hüpsch-Marzec, Dariusz Skaba, Ankyloglosja u starszych dzieci i dorosłych – przegląd piśmiennictwa, Protet Stomatol, 2023; 73(4): 327-349.
• Małgorzata Gwóźdź-Jezierska, Ireneusz Bielecki, Aktualna wiedza na temat krótkiego wędzidełka języka; POL OTORHINO REV 2022: 11 (3): 39-44.
• M. Żukowska-Rubik, K. Jasińska, K Raczek-Pakuła, M. Nehring-Gugulska, M. Castello-Rokicka, Frenotomia u noworodków i niemowląt – przegląd aktualnej literatury i propozycja zaleceń, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA 2019 T. 16 188-200.

Przypisy: