Czy stałe zęby mogą się ruszać?

Stałe zęby powinny służyć przez całe życie i być mocno osadzone w zębodole. Mimo tego mogą zacząć się ruszać. Wyczuwalne chwianie się zęba stałego zawsze wymaga konsultacji ze stomatologiem. Dzięki temu dentysta może szybko zaplanować skuteczne leczenie. Dowiedz się więcej o ruszających się zębach stałych, przyczynie tego problemu i możliwych rozwiązaniach terapeutycznych.

Ruszający się ząb – co to dokładnie znaczy?

Ruchomość zęba objawia się jego poziomym lub pionowym przemieszczaniem pod wpływem działającej na niego siły. Może ona prowadzić do zaburzeń żucia, problemów estetycznych oraz skutkować obniżeniem jakości życia¹. Ruszający się ząb stały – w zależności od problemu, który spowodował jego rozchwianie – może nawet „wypaść”.

Diagnostyka ruszających się zębów

Podczas wizyty w gabinecie stomatologicznym lekarz przeprowadza badanie, aby obiektywnie ocenić stopień ruchomości zęba. Narzędziem diagnostycznym jest m.in. indeks Millera, znany również jako skala ruchomości zębów. Badanie przeprowadzane tą metodą jest proste i bezbolesne. Podczas jego wykonywania stomatolog używa dwóch twardych narzędzi, na przykład trzonków lusterek dentystycznych. Za ich pomocą delikatnie porusza zębem w różnych kierunkach, oceniając jego przemieszczanie.

Wynik badania jest przedstawiany w kilkustopniowej skali:

• stopień 0 – to brak jakiegokolwiek wyczuwalnego ruchu. Jest to prawidłowy, fizjologiczny stan świadczący o zdrowiu przyzębia;
• stopień 1 – oznacza, że ząb porusza się w kierunku przedsionkowo-językowym (do przodu i do tyłu) w zakresie do 1 mm;
• stopień 2 – oznacza wyraźną ruchomość zęba. Przemieszczenie w poziomie przekracza 1 mm, jednak nie występuje ruchomość pionowa;
• stopień 3 – jest to bardzo duża ruchomość zęba. Oprócz znacznego ruchu w poziomie (często powyżej 2 mm), pojawia się również ruchomość pionowa, czyli możliwość „wciśnięcia” zęba w głąb zębodołu².

Podczas diagnostyki ruchomości zębów stomatolog ocenia również stan dziąseł, poziom kości wyrostka zębodołowego oraz ogólny stan przyzębia. Często wykonuje się również zdjęcie rentgenowskie, które pozwala na ocenę kości otaczającej ząb oraz wykluczenie innych patologii.

Ruszające się zęby stałe – przyczyny

Przyczyny ruchomości zębów stałych dzielą się na dwie grupy – fizjologiczne i patologiczne. Czynnik, który spowodował rozchwianie się zęba, jest w stanie jednoznacznie wskazać jedynie stomatolog.

Fizjologiczne przyczyny ruszających się zębów

Fizjologiczna ruchomość zębów wynika z naturalnych procesów zachodzących w organizmie i może mieć charakter przejściowy. Mogą ją powodować:

• hormony płciowe u kobiet w okresie ciąży, szczególnie w trzecim trymestrze. Wpływają one na tkankę łączną przyzębia;
• leczenie ortodontyczne – proces przebudowy kostnej prowadzi do poszerzenia zębodołu i zmniejszenia sztywności więzadeł, co ostatecznie może powodować ruszanie się zębów ³.

Patologiczne przyczyny ruszających się zębów

Niestety, w większości przypadków ruchomość zębów stałych jest sygnałem ostrzegawczym. Może świadczyć o toczącym się procesie chorobowym lub być skutkiem urazu. Ignorowanie ruchomości zęba może prowadzić do poważnych konsekwencji, włącznie z jego utratą.

Najczęstszą przyczyną rozchwiania zębów u dorosłych jest paradontoza. Choroba ta zaczyna się „niewinnie” – od zapalenia dziąseł spowodowanego przez nagromadzenie płytki bakteryjnej. Nieleczony stan zapalny rozwija się, aż w końcu można „zmienia się” w paradontozę (zapalenie przyzębia). Może ona spowodować osłabienie tkanek utrzymujących ząb. W miarę postępu choroby traci on swoje podparcie, co prowadzi do jego coraz większej ruchomości, a w końcu do wypadnięcia.

Przyczyną ruszających się zębów są również urazy mechaniczne. Są to zwykle uderzenia w twarz w okolicach szczęki i żuchwy podczas uprawiania sportu czy wypadku. Mogą one spowodować zwichnięcie zęba lub uszkodzenie więzadeł przyzębnych. Problem ruszających się zębów może dotyczyć również osób cierpiących na bruksizm i z nieleczoną próchnicą. Bywa również skutkiem wad zgryzu.

Oprócz tego rozchwiane, ruszające się zęby towarzyszą chorobom ogólnoustrojowym. Problem ten pojawia się u chorych na:

• cukrzycę – u diabetyków (zwłaszcza z niewyrównanym poziomem cukru) występuje większe ryzyko zaawansowanych chorób przyzębia. Hiperglikemia upośledza funkcjonowanie naczyń krwionośnych i procesy gojenia, co sprawia, że paradontoza postępuje znacznie szybciej.
• osteoporozę – choroba ta objawia się zmniejszeniem gęstości kości w całym organizmie. Proces ten może również dotyczyć kości szczęki i żuchwy, w których są osadzone zęby. Mniej stabilny „fundament” powoduje, że mogą one zacząć się ruszać;
• choroby nowotworowe – niektóre nowotwory – np. chłoniak Burkitta – mogą niszczyć kości szczęki i żuchwy, co prowadzi do rozchwiania zębów w obszarze rozprzestrzeniania się choroby;
• rzadkie choroby genetyczne i zaburzenia – istnieje szereg rzadkich schorzeń, w których obrazie klinicznym występuje ruchomość zębów. Należą do nich m.in. zespół Downa, zespół Papillona-Lefèvre’a, zespół Chediaka-Higashiego, wrodzona cykliczna neutropenia czy hipofosfatemia;
• niedobory witamin, a w tym szkorbut spowodowany niedostateczną podażą witaminy C – jest ona niezbędna do syntezy kolagenu, czyli budulca m.in. tkanek dziąseł i więzadeł ozębnej. Jej niedobór prowadzi do krwawienia dziąseł, ich obrzęku i ruchomości zębów;
• martwica kości szczęki i żuchwy – charakteryzuje się obecnością martwiczej, odsłoniętej kości w szczęce lub w żuchwie. Chorobie tej towarzyszy ogólna ruchomość zębów w obszarze objętym martwicą.

Co robić, gdy zauważysz ruszający się ząb stały?

Ruszający się ząb powinien skłonić do jak najszybszej wizyty u dentysty. Im szybciej lekarz zdiagnozuje przyczynę tego problemu, tym będzie większa szansa na uratowanie uzębienia i uniknięcie skomplikowanego, kosztownego leczenia. Stomatolog, po dokładnym zbadaniu i ewentualnym wykonaniu diagnostyki obrazowej (np. zdjęcia RTG), jest w stanie zaproponować skuteczną terapię.

Pod żadnym pozorem nie próbuj jeszcze bardziej „rozruszać” zęba, aby sprawdzić, jak bardzo się chwieje. Staraj się również unikać gryzienia twardych pokarmów stroną jamy ustnej, w której się on znajduje.

Metody leczenia ruszających się zębów

Plan leczenia jest indywidualnie dopasowany do pacjenta. Jego celem jest wyeliminowanie przyczyny ruchomości, ustabilizowanie zęba i stworzenie warunków do regeneracji uszkodzonych tkanek. Leczenie ruszającego się uzębienia polega na:

• leczeniu chorób przyzębia – jest ono konieczne, gdy przyczyną ruchomości zębów jest paradontoza. Jego pierwszym etapem jest higienizacja, czyli skaling (usunięcie kamienia naddziąsłowego) i piaskowanie. W bardziej zaawansowanych przypadkach wykonuje się zabiegi chirurgiczne – kiretaż otwarty – pozwalające na dokładne oczyszczenie powierzchni korzeni;
• szynowaniu zębów – polega ono na połączeniu ruszającego się zęba z sąsiednimi, stabilnymi zębami za pomocą specjalnej taśmy z włókna szklanego i kompozytu. Szynowanie stabilizuje ząb, odciąża go i daje czas tkankom przyzębia na regenerację i wzmocnienie;
• korekcji bruksizmu – jeśli przyczyną ruchomości jest zgrzytanie zębami, lekarz może zalecić stosowanie szyny relaksacyjnej;
• leczeniu próchnicy (zachowawczym i kanałowym) oraz na wypełnieniu ubytków – lekarz może zalecić również odbudowę zębów za pomocą korony protetycznej;
• leczeniu ortodontycznym – jeśli przyczyną ruchomości zębów jest wada zgryzu. Leczenie ortodontyczne polega na noszeniu aparatu zalecanego przez ortodontę.

Ekstrakcja rozchwianego zęba jest ostatecznością. Wykonuje się ją tylko wtedy, gdy nie ma żadnych szans na jego uratowanie.

Stały ząb może zacząć się ruszać. Pod żadnym pozorem nie należy bagatelizować jego najmniejszej ruchomości – trzeba wtedy bezzwłocznie umówić się na wizytę u stomatologa. Badania stomatologiczne pozwalają na wykrycie wad zgryzu i zmian chorobowych i we wczesnym stadium, kiedy leczenie jest najmniej inwazyjne i najskuteczniejsze.

Źródła:

• K. Ghods, A. Alaee, A. Jafari, A. Rahimi, Common Etiologies of Generalized Tooth Mobility: A Review of Literatur, w: Journal of Research in Dental and Maxillofacial Sciences 2022; 7(4):249-259.
• https://www.mp.pl/pacjent/choroby/320818,szkorbut-objawy-przyczyny-i-leczenie
• W. Leśniak, A. Chloupek, B. Biernacka, J. Przybysz, T. Piętka, W. Domański, J. Dąbrowski, G. Krzymański, Martwica kości szczęk związana ze stosowaniem bifosfonianów. Opis przypadków, w: Pediatr Med Rodz 2013, 9 (2), p. 197–200.